गणेश चतुर्थी :
एका कौटुंबिक दुःखापासून श्रद्धेच्या माझ्या समजुतीपर्यंत
हा प्रश्न कदाचित थोडा तात्त्विक वाटेल.
पण माझ्यासाठी तो खूप वैयक्तिक आहे.
काल, सोमवार, १४ सप्टेंबर २०२६, गणेश चतुर्थी होती.
माझा धाकटा भाऊ आशिष आणि त्याचे कुटुंब नुकतेच मुंबईहून पुण्याला शिफ्ट झाले आहे.माझे पुतणे नील आणि समर्थ आता
Gen-Z/Gen-Alpha पिढीचे प्रतिनिधी.
माझी सून प्रियांकाने त्यांना गणेश स्थापना आणि पूजेचे विधी कसे करायचे हे समजावून सांगितले.
नव्या पिढीला हे विधी करताना पाहणे हा एक आनंदाचा कौटुंबिक क्षण होता.
पण त्याच वेळी मनाच्या एका कोपऱ्यातून
आणखी एक गणेश चतुर्थी आठवली.
४७ वर्षांपूर्वीची गणेश चतुर्थी.
२६ ऑगस्ट १९७९ — आमचे कुटुंब कधीही विसरू शकणार नाही असा दिवस
आयुष्यात काही तारखा अशा असतात, ज्या कायम आपल्या सोबत राहतात.
आमच्या चौधरी कुटुंबासाठी रविवार, २६ ऑगस्ट १९७९ ही अशीच एक तारीख.
त्या दिवशी गणेश चतुर्थी होती.
आणि त्याच दिवशी आम्ही माझा धाकटा भाऊ तुषार याला कायमचे गमावले.
तुषारचा जन्म ६ जानेवारी १९६६ रोजी झाला होता.
तो फक्त तेरा वर्षांचा होता.
गणेश चतुर्थी असल्यामुळे तुषारने त्या सकाळी घरातील गणपतीच्या पूजेत
आणि सर्व विधींमध्ये भाग घेतला होता.
पूजा झाल्यानंतर त्याला त्याच्या मित्रांसोबत जवळच असलेल्या खदान
म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या ठिकाणी पोहायला जायचे होते.
तुषारने आईकडे पोहायला जाण्याची परवानगी मागितली.
आईने स्पष्ट सांगितले,
“जाऊ नकोस.”
पण गंमत म्हणजे तुषारने आईला समजावण्यासाठी
चक्क **‘श्यामची आई’**चे उदाहरण दिले.
श्यामच्या आईने त्याला पोहायला शिकण्यासाठी कसे प्रोत्साहन दिले,पण आईने तरीही परवानगी दिली नाही.
सहसा तुषार आईचे न ऐकता कधीच काही करत नसे.
पण त्या दिवशी, कदाचित आयुष्यात पहिल्यांदाच,
तो आईला न सांगता मित्रांसोबत निघून गेला.
माझे वडील डॉ. सी. एस. चौधरी त्या वेळी जवळच्या एका गावात
पेशंटला तपासण्यासाठी गेले होते.
तुषार आणि त्याचे मित्र खदानीजवळ पोहोचले.
आणि मग लहान मुलांमध्ये सहज होतो तसा एक निरागस प्रश्न पुढे आला —
“सगळ्यात आधी उडी कोण मारणार?”
आणि चौधरी असल्यामुळे असेल कदाचित, तुषारमधला
तो थोडासा धाडसीपणा पुढे आला. 😊
तुषारने पहिली उडी मारली.
दुर्दैवाने, त्याला पोहता येत नव्हते.
पाण्यात पडल्यावर तो धडपडू लागला.
त्याचे लहान मित्र घाबरले. आसपास मदतीला
धावून येईल अशी एकही मोठी व्यक्ती नव्हती.
ते गावाकडे धावत सुटले आणि ओरडत होते —
“तुषार बुडाला… तुषार बुडाला…”
काही लोकांना समजल्यावर ते खदानीकडे धावत आले.
त्यांनी तुषारला वाचवण्याचा प्रयत्न केला.
पण तोपर्यंत खूप उशीर झाला होता.
एका आनंदी गणेश चतुर्थीच्या सकाळीचेतुषार फक्त तेरा वर्षांचा होता.
कधी कधी आयुष्य बदलायला काही मिनिटेच पुरेशी असतात.
एका क्षणी घरात गणपतीची पूजा असते, सणाचा आनंद असतो,
आणि दुसऱ्याच क्षणी सगळं काही कायमचं बदलून जातं.
आणि मग आशिष आला...
पण आयुष्य थांबत नाही.
त्या दुःखद घटनेनंतर जवळजवळ एका वर्षाने,
४ ऑगस्ट १९८० रोजी माझा सर्वांत धाकटा भाऊ आशिष जन्माला आला.आज आशिष त्याच्या सुंदर कुटुंबासोबत आयुष्यात खूप छान स्थिरावला आहे.
कदाचित आज अनेकांना ज्या प्रकारचे आयुष्य जगावेसे वाटेल,
त्याचा तो आनंद घेत आहे —
American Salary आणि Indian Lifestyle. 😊
काल आशिष, त्याचे कुटुंब आणि आमच्या पुढच्या पिढीलाएकत्र गणेश चतुर्थी साजरी करताना पाहिले आणि मनाने नकळत
आमच्या कुटुंबाच्या आयुष्यातील या दोन काळांना जोडले.
गणेश चतुर्थी १९७९ — तुषार.
गणेश चतुर्थी २०२६ — आशिष आणि पुढची पिढी.
आणि मनात आणखी एक विचार आला.
मग मी ‘अंधभक्त’ आहे का?
एक अगदी स्वाभाविक आणि तर्कशुद्ध प्रश्न विचारला जाऊ शकतो.
गणेश चतुर्थीच्याच दिवशी आमच्या कुटुंबावर एवढा मोठा दुःखाचा प्रसंग ओढवला,मग मी अंधभक्त आहे का?
माझे उत्तर आहे —
नाही.
मित्रांच्या ग्रुपमध्ये अशा प्रकारच्या चर्चा झाल्या की मी नेहमी एक गोष्ट सांगतो —
“मी आस्तिक आहे, पण अंधभक्त आस्तिक नाही.”
माझा देवावर विश्वास आहे.
पण श्रद्धा आहे म्हणजे आपण विचार करणे, प्रश्न विचारणे
किंवा स्वतःची बुद्धी वापरणे बंद करावे,
असे मला अजिबात वाटत नाही.
उदाहरणार्थ, मी एखाद्या मंदिरात गेलो आणि
र्शनासाठी खूप मोठी रांग असेल,
तर केवळ माझी भक्ती सिद्ध करण्यासाठी
दोन-तीन तास त्या रांगेत उभे राहिलेच पाहिजे,
असे मला वाटत नाही.
मी बाहेरूनच देवाला नमस्कार करतो आणि परत येतो.
माझ्यासाठी तो नमस्कारही देवापर्यंत तितकाच पोहोचतो. 😊
खरं तर मी नेहमी म्हणतो —
माझे त्या Almighty सोबत खूप Friendly Relations आहेत. 😊
मी देवाला घाबरत नाही.
मी देवाशी सौदा करत नाही.
आणि माझ्या आयुष्यात कधीच काही वाईट घडू नये,
याची जबाबदारीही मी देवावर टाकत नाही.
मग माझ्यासाठी ‘श्रद्धा’ म्हणजे काय?
कदाचित वर्षानुवर्षांच्या अनुभवातून माझी श्रद्धेची व्याख्या अशी तयार होत गेली.
आपल्या आयुष्यात फक्त चांगल्या गोष्टी घडल्या तरचमानवी आयुष्य म्हणजे सुख-दुःख, यश-अपयश, जन्म-मृत्यू या सगळ्यांचा एकत्रित प्रवास.
या वास्तवापासून कोणतेही कुटुंब पूर्णपणे दूर राहू शकत नाही.
तुषारचा मृत्यू ही आमच्या कुटुंबासाठी एक मोठी शोकांतिका होती.
ते वास्तव काहीही बदलू शकत नाही.
आणि भविष्यात मिळालेले कोणतेही सुख
तुषारची जागा कधीच घेऊ शकत नाही.
तुषार हा तुषारच राहणार.
पण आयुष्यात आलेल्या एका मोठ्या दुःखाचा अर्थ असा होत नाही की
आता आयुष्यातील सुख कायमचे संपले.
आज आमच्या कुटुंबाचा १९७९ ते २०२६ हा प्रवास मागे वळून पाहताना
मला कदाचित हीच गोष्ट अधिक स्पष्टपणे जाणवते.
एक दिवस असा होता की माझ्या आई-वडिलांना त्यांचे
संपूर्ण जगच कोसळल्यासारखे वाटले असेल.
पण आयुष्य हळूहळू पुढे गेले.
आशिषचा जन्म झाला.
वर्षे गेली.
मुले मोठी झाली.
नवी कुटुंबे तयार झाली.
आणि काल, ४७ वर्षांनंतर, आम्ही पुन्हा एकदा गणेश चतुर्थीला एकत्र होतो.
आणि आमची पुढची पिढी तेच गणेश स्थापना आणि पूजेचे विधी शिकत होती.
हेच तर आयुष्य आहे.
अंधश्रद्धेकडून Awareness कडे
आज आपण Intelligence बद्दल खूप बोलतो.
आणि आता AI च्या युगात तर Artificial Intelligence बद्दल आणखी जास्त बोलतो.
पण मला दिवसेंदिवस असे वाटते की मानवी आयुष्यासाठी
तितकीच महत्त्वाची आणखी एक गोष्ट आहे —
Awareness Intelligence.
आपल्या आयुष्यात नेमके काय घडत आहे, हे समजून घेण्याची बुद्धिमत्ता.
ज्या गोष्टी आपण बदलू शकत नाही, त्या स्वीकारण्याची जाणीव.
जे समजत नाही त्याबद्दल प्रश्न विचारण्याचे धैर्य.
आणि आयुष्याने आपल्याकडून काही हिरावून घेतले
तरी कृतज्ञतेने पुढे जगत राहण्याचे शहाणपण.
माझ्यासाठी श्रद्धा आणि बुद्धिमत्ता या एकमेकांच्या विरोधात नाहीत.
तुम्ही श्रद्धा ठेवू शकता आणि तरीही प्रश्न विचारू शकता.
तुम्ही धार्मिक विधी करू शकता आणि तरीही तर्कशुद्ध विचार करू शकता.
तुम्ही मंदिरात जाऊ शकता आणि बाहेरून केलेला एक नमस्कारही पुरेसा आहे,
असे मानू शकता.
आणि गणेश चतुर्थीच्या दिवशी आयुष्यातील एक मोठी शोकांतिका
कदाचित हाच श्रद्धा आणि अंधश्रद्धा यामधला फरक असावा.
आयुष्य पुढे जात राहते...
आज मी तुषारकडे मागे वळून पाहतो आणि त्याच वेळी आशिष
मला दिसतो तो फक्त आयुष्याचा एक मोठा प्रवास.
एका दिवसाच्या दुःखाचा अर्थ असा नसतो की पुढचे संपूर्ण आयुष्य दुःखातच जाणार आहे.
सुख येईल.
पुन्हा दुःखही येऊ शकते.
हे सगळे आपल्या या मौल्यवान मानवी आयुष्याचे Part and Parcel आहे.
महत्त्वाचे हे आहे की आपण या दोन्हींतून आपला प्रवास कसा करतो.
त्यामुळे माझ्यासाठी श्रद्धा म्हणजे चमत्काराची अपेक्षा करणे नाही.
प्रत्येक समस्या देवाने सोडवावी अशी अपेक्षाही नाही.
आणि कोणत्याही गोष्टीचे डोळे बंद करून अनुकरण करणे तर नक्कीच नाही.
माझ्यासाठी श्रद्धा म्हणजे त्या Almighty सोबत आपले ते Friendly Relation कायम ठेवणे...
आणि आपला जीवनप्रवास श्रद्धा, Awareness, Intelligence आणि कृतज्ञतेने पुढे चालू ठेवणे.
कदाचित म्हणूनच २६ ऑगस्ट १९७९ नंतरही गणेश चतुर्थीचे
माझ्या आयुष्यातील स्थान आजही तितकेच खास आहे.
आणि काल, आमच्या पुढच्या पिढीला गणेश स्थापना करताना पाहून,
त्याच श्रद्धेने पुन्हा एकदा म्हणावेसे वाटले —
गणपती बाप्पा मोरया! 🙏
Ganesh Chaturthi:
From a Family Tragedy to My Understanding of Shraddha
Can you continue to believe in God when a tragedy happens on the very day you worship Him?
This question may sound philosophical.
But for me, it is very personal.
Yesterday, Monday, 14 September 2026, was Ganesh Chaturthi.
My younger brother Ashish and his family have recently shifted from Mumbai to Pune, so this year we all gathered together to celebrate Ganesh Chaturthi.
My nephews Neil and Samarth are now from
the Gen-Z/Gen-Alpha generation. Priyanka, my daughter-in-law,
guided them through the steps of Ganesh Sthapana and the rituals.
Watching the younger generation performing the rituals was a happy family moment.
But somewhere in my mind, another Ganesh Chaturthi came back to me.
A Ganesh Chaturthi from 47 years ago.
26 August 1979 — A Day Our Family Can Never Forget
Some dates remain with us throughout our life.
For our Chaudhary family, Sunday, 26 August 1979, is one such date.
It was Ganesh Chaturthi.
And it was the day we lost my younger brother Tushar.
Tushar was born on 6 January 1966. He was just 13 years old.
At that time, I was in Nagpur after completing my
12th HSC from J. B. Science College, Wardha.
Being Ganesh Chaturthi, Tushar had participated in all the
Ganesh rituals at home that morning.
After the rituals, he wanted to go swimming with his friends at a
nearby place known to us as Khadan.
It was not actually a natural lake. It was a deep pit created by blasting rock,
which had gradually filled with rainwater.
Tushar asked my mother for permission to go swimming.
My mother clearly said,
“Don't go.”
Interestingly, Tushar tried to convince her by giving the
example of Shyamchi Aai.
He reminded her how Shyam's mother encouraged him to
earn swimming, overcome his fear and become brave.
But my mother still refused permission.
Normally, Tushar would never go against her word.
But that day, perhaps for the first time, he went without telling her.
My father, Dr. C. S. Chaudhari, was away visiting a patient in a nearby village.
Tushar and his friends reached the Khadan.Then came the kind of innocent challenge that can easily happen among young boys:
“Who will jump first?”
And being a Chaudhary, perhaps that little daring instinct came forward. 😊
Tushar jumped first.
Unfortunately, he did not know how to swim.
He started struggling in the water.
His young friends became frightened.
There was no adult around who could immediately help.
They ran back crying,
“Tushar budala… Tushar budala…”
Some people rushed to the Khadan and tried to save him.
But it was too late.
A happy Ganesh Chaturthi morning had suddenly become
one of the most tragic days in our family's life.
Tushar was only thirteen.
Sometimes life changes in just a few minutes.
One moment there is Ganesh Puja, festival excitement,
friends and the innocent wish of a thirteen-year-old boy to go swimming.
And the next moment, everything changes forever.
Then Came Ashish
Life, however, continued.
Almost a year after this tragedy, on 4 August 1980,
my youngest brother Ashish was born.
Today, Ashish is very well settled with his beautiful family.
Perhaps he is enjoying the kind of combinationmany people would love to have today —
American salary and Indian lifestyle. 😊
Yesterday, when I saw Ashish, his family andGanesh Chaturthi 1979 — Tushar.
Ganesh Chaturthi 2026 — Ashish and the next generation.
And this brought another thought to my mind.
Am I an Andha Bhakta?
A very logical question can be asked.
If such a terrible tragedy happened in our family on
Ganesh Chaturthi itself, why do I still celebrate Ganesh
Chaturthi with Shraddha and Bhakti Bhav?
Am I an Andha Bhakta — a blind believer?
My answer is No.
Whenever such discussions happen in my friends' groups, I normally say:
“I am Astik, but I am not an Andha Bhakta Astik.”
I believe in God.
But I don't believe that having faith means that we should stop thinking,For example, if I go to a temple and see a very long queue,
I simply do Namaskar from outside and return.
For me, that Namaskar reaches God equally well. 😊
In fact, I always say that I keep a very friendly relationship with the Almighty.
I don't fear God.
I don't bargain with God.
And I don't expect God to make sure that nothing bad will ever happen in my life.
Then What Is Shraddha for Me?
Perhaps this is where my understanding of Shraddha has developed over the years.
If we believe in God only when good things happen to us, is that really faith?
Human life is a combination of happiness and suffering,
success and failure, birth and death.
No family can completely escape these realities.
The death of Tushar was a tragedy. Nothing can change that,
and no later happiness can ever replace him.
Tushar will always remain Tushar.
But one tragedy also does not mean that happiness has ended forever.
When I look at our family journey from 1979 to 2026,
that is perhaps what I understand more clearly.
There was a day when my parents must have felt that
their whole world had collapsed.
And then life slowly moved forward.
Ashish was born.
Years passed.
Children grew up.
Families were created.
And yesterday, 47 years later, we were again togetherThat is life.
From Andha Shraddha to Awareness
Today we talk a lot about intelligence.
And now, in the age of AI, we talk even more about Artificial Intelligence.
But I increasingly feel that human life also needs something equally important —
Awareness Intelligence.
The intelligence to understand what is happening in our life.
The awareness to accept what we cannot change.
The courage to question what we do not understand.
And the wisdom to continue living with gratitude despite
what life has taken away from us.
For me, Shraddha and intelligence are not opposites.
You can believe and still question.
You can perform rituals and still think rationally.
You can go to a temple and also decide that a
Namaskar from outside is enough.
You can experience a tragedy on Ganesh Chaturthi andPerhaps that is the difference between Shraddha and Andha Shraddha.
Life Moves Forward
When I look back at Tushar and then look at Ashish and
his family today, I don't see one replacing the other.
I see the larger journey of life.
A day of suffering does not mean that life will remain full of suffering forever.
Happiness will come.
Suffering may also come again.
That is part and parcel of our precious human life.
What matters is how we live through both.
For me, faith is therefore not about expecting miracles.
It is not about asking God to solve every problem.
And it is certainly not about following something blindly.
It is about maintaining that friendly relationship with the Almighty
Maybe that is why, even after 26 August 1979, Ganesh Chaturthi
Ganpati Bappa Morya! 🙏
